Patpat denilen aracın-aletin aslı çapa sürme makinasıdır. Karayoluna tabi olmayıp tarıma özel bir araç olarak nitelendirildiğinden emisyon ya da ses kontrolüne tabi değildir. Bu nedenle açıkta kalan motoru oldukça gürültülü çalışır ve ismini çıkardığı bu sesten alır.
Patpatın Ortaya Çıkışı
Köy nüfusunun korunduğu yıllarda çiftçinin ekonomik durumunun kısıtlı olması, tarım faliyetletlerini daha ekonomik ve pratik yöntemlerle yapılmaya zorladı. Bu etki ortamında 1962 yılında Konya Altuntaş köyünde Deli İsmail lakaplı İsmail Aktekin hurda araç parçaları kullanarak ilk patpat aracını yapmıştır.
Patpat Çeşitleri
Genel olarak 2 çeşittir. Isparta ve Afyon civarında arazi düz oluşundan genelde kasa-romörk motor başına sabit üretilir. Karadeniz bölgesinde ise motor bölümü ile romörk ayrıdır. Bu durum kıvrımlı arazide yük denegesizliği oluşturduğundan hızlanmalarda daha tehlikelidir.
Tasarım ve Mühendislik
Genelde hazır çapa motoru gövdesine profil kaynaktan kasa oluşturulur. Her patpat çeşidi farklı olduğundan standart bir ölçü birimi yok. Ağırlıkları 1.5-2 ton dolayında olup, patinaj yapmasın diye ilave ağırlıkta konulabiliyor. Şanzıman çıkma araçlardan alınıyor genelde tofaşlar kullanılıyor. Ancak her patpat hurda malzemeden üzretilmez. Marka şeklinde patpat üreten firmalarda mevcut. Bazı patpat üretimlerinde difransiyel sistemi olmamasından özellikle romörklü olanlarda hızlı dönüş esnasında daha tehlikeli olabiliyor.
Tercih Edilme Sebepleri
Patpatın çıkış kaynağı ekonomik sebepler olduğundan tercih edilme sebepleride yine ekonomik kaynaklıdır.
Kaza Riskleri
Patpat kazalarının başı ağırlık-hız ilişkisinden kaynaklanıyor. Her ne kadar motor gücü yüksek hızlara ulaşımı sağlamasa da iniş eğimli yollarda hızlanmalar artabiliyor.
Özellikle karadeniz bölgesindeki ayrı romörkler bağımsız hareketi güclendiriyor ve yük dengesinin düzensiz dağılımında çoğunlukla devrilmeler yaşanıyor.
Bazı patpatlarda difransiyes sisteminin bulunmaması düzensiz teker dönmesine neden olduğundan yine virajlarda kontrol kayıplarına yol açıyor. Ayrıca teker aks mesafesinin kısa veya farklı olması yine virajlı yol yapılarında dengesizlik oluşturuyor. Bununla birlikte çoğu patpatlarda koruyucu kafes bulunmuyor. Buda devrilmelerde sürücünün direk demir yıgını altında kalmasına neden oluyor.
Yasal Kısıtlamalar
Patpatlar araç sınıfında yer almadığından sigorta yaptırılamıyor. 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Yönetmeliğinde tanımlı olmayan ve karayolunda kullanılması ve kullandırılması kesinlikle yasak olan patpat türü aletlerin, sadece tarımsal amaç için tarım arazisinde kullanımının uygun olduğu, bu nedenle karayoluna çıkarılarak her ne şekilde olursa olsun kullanıldığının tespit edilmesi halinde, patpat sürücüsü ve/veya sahibine yapılacak yasal işleme müteakip, patpat türü aletin ise trafikten men edilerek kurtarıcı ile Yed-i Emin Otoparkına çektirilecektir.
Tek taraflı Patpat kazalarında kolluk trafik kaza raporu tutmamaktadır. Tescilli bir karayolu aracı ile kazaya karışırsa kaza raporu tutulsa bile sigortası olmadığından yine ödeme ve tazminat konusunda mağduriyetler yaşanacaktır.
